10 najpiękniejszych krajobrazów zimowych w malarstwie polskim

29 stycznia 2014, by , 2 komentarze

Wprawdzie tęsknota za zimowym krajobrazem za oknem została chwilowo zaspokojona, ale i tak zima w ujęciu wielkich polskich mistrzów malarstwa budzi w nas lekką melancholię.

Zimowych pejzaży jest w historii polskiego malarstwa tak wiele, że wybór dziesięciu jest niezwykle trudny. Oto pierwsza (i pewnie nieostatnia) próba!

1. Józef Chełmoński – „Kuropatwy na śniegu”
Józef Chełmoński - Kuropatwy na śniegu, 1891 r., Muzeum Narodowe w Warszawie

Chełmoński uwielbiał zimowe krajobrazy. Liryczne pejzaże artysta bardzo często ożywiał motywem dzikiego ptactwa, czego przykładem są „Kuropatwy”.  Krajobraz, aż po horyzont przysypany białym puchem, jedyne akcenty koloru na obrazie to właśnie ptaki, nieco zagubione, ale odważnie prące przed siebie. W tym obrazie doszukiwano się alegorii narodu polskiego lub też człowieczego losu. Obraz olejny, powstał w 1891 roku, a obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.

2. Józef Chełmoński – „Czwórka w zaspach”
Józef Chełmoński - Czwórka w zaspach, 1885 r.
Jeden z obrazów, na których Chełmoński genialne oddał anatomię, ekspresję i ruch zwierzęcia. Tytuł obrazu odnosi się oczywiście do ilości koni w zaprzęgu. Obraz podzielony jest na dwie części, linia horyzontu dzieli dzieło na fragment ukazujący kopny, wysoki śnieg i zachmurzone, szare niebo. Konie unoszą sanie w dal. Scena to jakby zatrzymany kadr. Widz ma wrażenie, że za chwilę sanie będą tylko niewielkim punkcikiem na horyzoncie. Oczywiście jeśli nie utkną w wielkiej zaspie. Obraz powstał w 1873 r., a obecnie znajduje się w Muzeum Polskim, w Rapperswil.

3. Alfred Wierusz Kowalski – „Konie poniosły”
Alfred Wierusz Kowalski, "Konie poniosły", Ok. 1890. Olej na płótnie. 83,2 x 119,3 cm.   Własność prywatna.

Obraz ten może stanowić kontynuację „Czwórki w zaspach”. Ponownie widzimy zaprzęg czterokonny – tym razem widz znajduje się z drugiej strony i zdaje się niebezpiecznie znajdować na linii galopu wzburzonych rumaków. Kowalski był malarzem polskiej prowincji, obyczajów ludzi z małych miasteczek, wsi, i dworków szlacheckich. Jego ulubionym motywem były sceny rodzajowe, zwłaszcza z udziałem koni. Zwierzęce motywy wplatał w pięknie odwzorowane krajobrazy, często zimowe, jak to ma miejsce w „Konie poniosły”.  Obraz jest pełen sprzeczności – pierwszy plan, aż kipi emocjami i ekspresją, jednak dalszy krajobraz promieniuje spokojem wczesnego, zimowego popołudnia.
powstał w 1890 roku, obecnie znajduje się w prywatnej kolekcji.

4. Juliusz Kossak – Oleńka i Kmicic na Kuligu
Juliusz Kossak, Oleńka i Kmicic na Kuligu, 36 x 55 cm, akwarela na papierze

Niewielka akwarela należy do cyklu kompozycji ilustrujących Trylogię Henryka Sienkiewicza. Juliusz Kossak pracował nad nimi od roku 1884. Najwięcej, bo aż kilkanaście akwarel, było ilustracjami do Ogniem i mieczem, do pozostałych tomów artysta namalował tylko kilka obrazów: w tym właśnie Kmicica z Oleńką na kuligu. Juliusz Kossak nie był typowym pejzażystą, krajobraz stanowił tylko tło dla scen historycznych, rodzajowych czy batalistycznych, zima na tym obrazie jest więc tylko dodatkiem do sceny, którą doskonale zna większość Polaków!

5. Wojciech Kossak – „Francuski huzar na śniegu”
Wojciech Kossak , "Francuski huzar na śniegu"

Wojciech Kossak w dobrym stylu kontynuował dzieło ojca – w jego pracach odnajdziemy te same, batalistyczne sceny z użyciem kawalerii, na tle podobnych, śnieżnych krajobrazów.
„Francuski huzar na śniegu” to scena wyraźnie odmienna od poprzednich, dynamicznych propozycji.
Na obrazie widzimy francuskiego Huzara opierającego się głową o konia. Wyczerpany żołnierz położył się ze zwierzęciem na polu zasypanym śniegiem i zasypia w zmierzchu dnia. Nad jego głową widzimy niebo o pastelowych kolorach błękitu,  przeplatającego się z różem. Obraz powstał w 1896 roku, a obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.

6. Artur Grottger – „Pochód na Sybir”
Artur Grottger, "Pochód na Sybir", 1866. Olej na płótnie. 45 x 55 cm.

Jeden z obrazów historycznych, nawiązujących do Powstania Styczniowego i zsyłki Polaków na Sybir, po jego upadku. Krajobraz przedstawiony na obrazie jest bardzo surowy – to nie jest łagodna, malownicza zima. Zawieja śnieżna i zastygłe, zamrożone gałęzie krzewów dobrze komponują się z dramatycznymi nastrojami postaci przedstawionych w centralnej części obrazu. Dzieło powstało w 1866 roku i obecnie przechowywane jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

7. Stanisław Wyspiański – „Widok na Kopiec Kościuszki zimą”
wyspianski

Na przełomie 1904/05 roku ciężko chory Wyspiański spędza jesień i zimę zamknięty w domu. Z polecenia lekarzy nie może wychodzić z mieszkania, wiec za radą swojego przyjaciela maluje to, co widzi za oknem. W ten właśnie sposób powstaje wiele pasteli ukazujących Kopiec Kościuszki w różnych okresach dnia, roku i warunków atmosferycznych. Powstałe w ten sposób dwie serie obrazów to dzieła w polskiej sztuce unikatowe. Pierwszą serię Wyspiański stworzył między 8 a 14 grudnia 1904, skrupulatnie odnotowując każdy z pejzaży w swoim „Raptularzu”. W ciągu tych siedmiu dni powstało siedem obrazów formatu poziomego. Dziś znamy tylko cztery z nich. Tu prezentowany jest ostatni w tej serii, oznaczony przez artystę Dnia 14 grudnia 1904

8. Stanisław Witkiewicz – „Zima w Tatrach”
Stanisłąw Witkiewicz, Pejzaż zimowy w Tatrach 1908

Jak wszyscy wiemy najpiękniejsza zima jest w górach. Wiedzieli o tym polscy malarze, chętnie dokumentując zimowe krajobrazy na płótnie. Witkiewicz ukazał tatrzański krajobraz oblany księżycową poświatą, która wprowadza niezwykłą, magiczną atmosferę. Na obrazie nie ma żywej duszy, widzimy przed sobą tylko srogie, ośnieżone szczyty, tak samo niebezpieczne jak i piękne. Obraz powstał w 1908 r. i obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.

9. Władysław Podkowiński – „Ulica Nowy Świat zimą”
Włądysław Podkowinski "Ulica Nowy Świat zimą.", 1892. Muzeum Narodowe, Kraków.

Zima to bardzo rzadko spotykany motyw u polskiego mistrza impresjonizmu i symbolizmu – Władysława Podkowińskiego. Pod wieloma względami obraz ten przypomina „Widok na Kopiec Kościuszki” Witkiewicza, powstał jednak dużo wcześniej (1892 rok), a motyw wąskiego tunelu ulicy ujętej z podwyższonego punktu obserwacji (z okna pracowni), zmieniającej swój wygląd w zależności od pory roku, zaczerpnął Podkowiński od francuskich impresjonistów. Obraz można aktualnie oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie.

10. Bronisława Rychter-Janowska – W drodze do kościoła
Bronisława Rychter Janowska – W drodze do kościoła

Zimowe pejzaże Bronisławy Rychter-Janowskiej urzekają subtelnością i prostotą. Prace wykonane autorską techniką artystki (aplikacja filcu i wełny) zostały spopularyzowane w okresie międzywojennym dzięki pocztówkom z ich reprodukcjami. Obrazy Bronisławy Rychter-Janowskiej do dziś cieszą się dużą popularnością na aukcjach sztuki.

 


Tagi: , , , , , , , , , , ,
W kategorii:


2 komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *