Wycinanki ludowe – czyli z fantazją trzeba się urodzić!

22 maja 2015, by , Dodaj komentarz

Polska wycinanka ludowa liczy sobie już ponad 150 lat. Trudno precyzyjnie określić jej początki, wiadomo jednak na kiedy przypadał okres jej rozkwitu, zwany też ‚złotym okresem sztuki ludowej’, a mianowicie lata 1870–1890. W ostatnich latach motywy ludowe wróciły do łask. Czy czeka nas okres odrodzenia sztuki ludowej? Mamy nadzieję bo tylko do końca maja czekamy na zgłoszenia do konkursu na wycinankę ludową. Konkurs jest otwarty dla wszystkich, a nagrody bardzo atrakcyjne. Jedną z nich przyznaje właśnie Whyart!

Wycinanka łowicka

Wycinanka łowicka

Bardzo ważnym czynnikiem w rozwoju wycinanki ludowej było pojawienie się w latach 50-tych XIX wieku kolorowego papieru glansowanego, z którego wycinano pojedyncze motywy roślinne bądź zwierzęce i naklejano je bezpośrednio na wewnętrzne ściany, piece czy belki stropowe chałup.

W późniejszych latach wycięte wzory zaczęto naklejano na szary papier lub biały karton, ubogacając zarazem ich formę i treść. Rozwój kultury i ornamentyki ludowej został jednak brutalnie powstrzymany przez wybuch pierwszej, a następnie drugiej wojnie światowej. Lata niedoli na dobre wypleniły zwyczaj zdobienia chat i oklejania ścian wycinankami.
Na szczęście tradycja, a przede wszystkim technika tworzenia wycinanek przetrwała do dzisiaj. A jest co zapamiętać!

Najważniejsze regiony wycinkarstwa:

ŁOWICKI – słynący z wycinanek wielobarwnych, tworzących swoiste dzieła sztuki. Kolory były naklejane jeden na drugi i z tego względu wycinanki łowickie były nazywane naklejankami. Można spośród nich wyróżnić trzy grupy:
Kodry – to kolorowe wyklejanki ułożone na prostokątnych wydłużonych arkuszach białego papieru. Występowały one w dwóch odmianach: roślinnej i obrazkowej. Umieszczano je najczęściej na belkach pod sufitem.
Tasiemki – wyklejanki wykonane na dwóch identycznych sklejonych ze sobą papierowych wstęgach zakończonych ząbkami. W miejscu łączenia występował kwiat, gwiozda lub półkrążek. Tasiemki wieszano najczęściej pomiędzy świętymi obrazami.
Gwiozdy – kolorowe formy o motywach roślinnych, zoomorficznych i antropomorficznych nakładane na biały krążek papieru o nieregularnych brzegach. Umieszczano je najczęściej na belkach między kodrami, mogły też stanowić zwieńczenie tasiemek.

łowicka kodra

łowicka kodra

KURPIOWSKI – wycinanki pojawiły się na tym terenie w połowie XIX wieku. Ten rodzaj dekoracji domostw występował niemal w każdej rodzinie niezależnie od zamożności. W przypadku wycinanek kurpiowskich widać wyraźny wpływ kultury żydowskiej. Charakterystyczne dla tego obszaru typy to:
Leluje – jednobarwne lub wielobarwne wycinanki w formie drzewek wychodzących z wazonów.
Gwiazdy – okrągłe jednobarwne wycinanki wzbogacone pośrodku kolorowymi akcentami. Najpopularniejszym motywem cięcia była ażurowa siatka z niewielkimi motywami geomatyrycznymi. Umieszczano je najczęściej na bocznych ścianach belek, a z czasem także na ścianach.
Kolorowe wyklejanki z motywem koguta, pawia czy jeźdźca na koniu – najczęściej skomponowane asymetrycznie techniką naklejania, umieszczane na ścianach lub w formie fryzów.

wycinanka kurpiowska, leluje

wycinanka kurpiowska, leluje

RAWSKI – wycinkarstwo rozwinęło się w południowej części tego regionu, w ośrodkach takich jak Zakościele, Rzeczyca, Królowa Wola, Grotowice i Liciążna. Tutejsze dzieła to najczęściej symetryczne naklejanki występujące po obu stronach obrazu lub lustra. Funkcjonowały tutaj następujące rodzaje wycinanek:
Rózgi – symetryczne wycinanki pionowe, kształtem przypominające kurpiowskie leluje, najczęściej zakończone parą kogutów.
Kółka– formy okrągłe płaskie lub przestrzenne, wielobarwne lub jednobarwne, charakteryzujące się abstrakcyjną ornamentyką.
Kwadraty – jednobarwne lub wielobarwne wycinanki o skrzyżowanych czterech osiach symetrii, najczęściej wieszane skośnie. Naklejone na siebie w kilku odmianach kolorystycznych mogły stanowić zwieńczenie wstążek.

Wycinanka rawska

Wycinanka rawska

SIERADZKI – na przełomie XIX i XX wieku wycinanki sieradzkie miały w pełni wykształcone wszystkie podstawowe formy. Stanowiły ozdobę ścian, belek, okapów kuchennych i półek. Wśród motywów przeważały tutaj elementy geometryczne lub abstrakcyjne, zbudowane z prostych wycinankowych elementów. Najciekawsze formy to:
Wierzby – kolorowe wyklejanki skomponowane w oparciu o rysunek rośliny doniczkowej.
Cacka – dzieła jednobarwne, okrągłe lub kwadratowe z elementami zdobniczymi w kształcie księżyca, mlecza, drabinki i trójkąta.
Mazury – wielobarwne wyklejanki tworzone przez nakładanie na siebie kilku cacek o różnych rozmiarach i kolorach.

Wycinanka sieradzka, wierzby

Wycinanka sieradzka, wierzby

LUBELSKI – wycinanki występujące na tym terenie charakteryzują się prostotą. Są to najczęściej formy płaskie, jednokolorowe, z motywem geometrycznym w postaci rombów, trójkątów, owali, strzałek i zawijasów lub roślinnym. Wśród tej grupy można wyróżnić: wycinanki o układzie paskowo-wstęgowym, które były złożone z rytmicznie powtarzających się motywów oraz wycinanki o kompozycji wieloosiowej, przybierające kształt kwadratu, koła, wieloboku czy gwiazdy.
OPOCZYŃSKI – na tym terenie wycinanki były wykorzystywane jako element dekoracyjny i często łączono je z papierowymi kwiatami. Najbardziej charakterystyczną formą dla tego regionu był kwadrat opoczyński, z misternie wyciętymi ażurami, często wielobarwny z harmonijnie zestawionymi motywami roślinnymi, zwierzęcymi i geometrycznymi. Z innych form występujących w tym regionie można zaliczyć: wstęgi zdobione strzępiastym paskiem, parzyste lub kilkakrotnie powtarzające się we fryzach sylwety z postacią ludzką lub zwierzęcą, trójwymiarowe serca, wielobarwne rózgi oraz ziela o sylwecie trójliścia.

Wycinanka opoczyńska

Wycinanka opoczyńska

KOŁBIELSKO-GARWOLIŃSKI – na rozwój sztuki wycinkarskiej na tym terenie duży wpływ miało otwarcie fabryki papieru glansowanego w Jeziornie nad Wisłą. Najbardziej charakterystyczną formą wycinanek kołbielskich były sylwety kobiet z kokoszki, natomiast w przypadku powiśla garwolińskiego na uwagę zasługują gwiazdy rogowe z ząbkowatymi krawędziami i pasowym rytmem romów lub kropel.
kobiel

 

 


Tagi: ,
W kategorii:


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *